Παρασκευή Σακκά

Υπάρχει πρόληψη για την άνοια;

  • PDF

Άνοια = α στερητικό+ νους, δηλαδή απώλεια του νου ή αλλιώς προοδευτική μείωση των νοητικών λειτουργιών του ατόμου.

Παγκοσμίως, στις μέρες μας υπάρχουν 47 εκατομμύρια άνθρωποι που ζουν με Άνοια, αριθμός που θα ανέλθει σε 65.7 εκ. μέχρι το 2030 και σε 115.4 εκ. μέχρι το 2050, λόγω της αύξησης του προσδόκιμου επιβίωσης τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες. Στη χώρα μας υπάρχουν σήμερα 200.000 ασθενείς και ο αριθμός αυτός μέχρι το 2050 αναμένεται να ξεπεράσει τις 600.000. Το ετήσιο κόστος της Άνοιας στην Ελλάδα πλησιάζει τα 3 δισεκατομμύρια €.

Ο κίνδυνος για ανάπτυξη Άνοιας αυξάνεται με τη γήρανση και η νόσος είναι εξαιρετικά συχνή στις μεγάλες ηλικίες: 2% του πληθυσμού ηλικίας 65-74 έχει άνοια, ποσοστό που ανεβαίνει στο 19% για τις ηλικίες 75-84 και στο 42% για τους μεγαλύτερους των 85 ετών.

Οι αιτίες της ΝΑ ( συχνότερη μορφή Άνοιας) δεν είναι γνωστές. Φαίνεται ότι γενετικοί παράγοντες παίζουν σημαντικό ρόλο. Οι παράγοντες αυτοί περιλαμβάνουν 3 γονίδια που μεταδίδονται με πιθανότητα 50% από τους γονείς στα παιδιά. Ωστόσο τα γονίδια αυτά αφορούν τη σπάνια «οικογενή» μορφή της νόσου που αντιπροσωπεύει το 2-3% και που αρχίζει σε πολύ νεαρά ηλικία (πχ ηλικία 50, 40 ή και 30 ετών). Γενετικοί παράγοντες παίζουν κάποιο, μικρότερο ρόλο και στη συχνή «σποραδική» μορφή της νόσου από την οποία πάσχει το 97-98% των ασθενών αλλά οι παράγοντες αυτοί δεν είναι ούτε πλήρως γνωστοί ούτε τροποποιήσιμοι. Ταυτόχρονα, μη γενετικοί - περιβαλλοντικοί παράγοντες φαίνεται να επηρεάζουν την πιθανότητα ανάπτυξης της νόσου. Οι παράγοντες αυτοί είναι: ηλικία, φύλο, οι καρδιαγγειακοί παράγοντες , κάπνισμα, τραυματικές κακώσεις κεφαλής, παράγοντες επηρεάζοντάς το νοητικό απόθεμα (IQ, εκπαίδευση, επάγγελμα, πνευματικές, κοινωνικές δραστηριότητες, φυσική άσκηση κλπ) και διατροφικοί παράγοντες.

Πρόσφατες μελέτες μας παρέχουν ενδείξεις ότι οι καρδιαγγειακοί παράγοντες κινδύνου (διαβήτης, υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, και παχυσαρκία) στη μέση ηλικία πιθανώς να αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης ΝΑ μερικές δεκαετίες αργότερα.

Παλαιότερες μελέτες είχαν υποστηρίξει οτι το κάπνισμα πιθανώς να είναι προστατευτικό ως προς τη NA. Ωστόσο, νεότερες μελέτες καταδεικνύουν ότι το κάπνισμα σαφώς αυξάνει την πιθανότητα νόσησης.

Οι εγκεφαλικές τραυματικές κακώσεις φαίνεται να αυξάνουν την πιθανότητα όχι μόνο για άνοια εκ τραυματικής κάκωσης (‘dementia pugilistica’ ένα είδος άνοιας διαφορετικό από τη ΝΑ), αλλά και για ΝΑ αφ’ αυτής. Αυτό φαίνεται να ισχύει για εγκεφαλικές τραυματικές κακώσεις σε οποιαδήποτε ηλικία, αλλά ειδικότερα για σοβαρότερες κακώσεις που είχαν οδηγήσει σε διάσειση και απώλεια συνείδησης για μεγάλο χρόνο (πχ μεγαλύτερο των μερικών λεπτών ή ημιώρου).

Η κατάθλιψη πιθανώς να σχετίζεται με άνοια και ΝΑ μέσω πολλαπλών βιολογικών μηχανισμών. Παλαιότερες μελέτες έδειχναν ότι η παρουσία κατάθλιψης αυξάνει την πιθανότητα ανάπτυξης ΝΑ λίγα έτη αργότερα. Ωστόσο είναι διαπιστωμένο ότι οι ασθενείς με ΝΑ δεν εκδηλώνουν μόνο συμπτώματα από τη νοητική σφαίρα, αλλά και ψυχιατρικά, ένα από τα συχνότερα των οποίων είναι η κατάθλιψη. Παρά ταύτα, νεώτερες μελέτες δείχνουν ότι η κατάθλιψη στη μέση ηλικία πιθανώς να οδηγεί σε αυξημένη πιθανότητα για ΝΑ πολλές δεκαετίες αργότερα.

Η θεωρία του «νοητικού αποθέματος» προτείνει ότι υπάρχουν διαφορές από άτομο σε άτομο ως προς τη δυνατότητα καταπολέμησης της ΝΑ. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι άνθρωποι με υψηλότερο νοητικό πηλίκο, υψηλότερη εκπαίδευση, πιο απαιτητικά επαγγέλματα και περισσότερες δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου (συμπεριλαμβανομένων πνευματικών, κοινωνικών, αλλά και φυσικών-σωματικών δραστηριοτήτων) έχουν μικρότερες πιθανότητες ανάπτυξης ΝΑ.

Στην πληθώρα των περιβαλλοντικών παραγόντων που έχουν συσχετιστεί με τη ΝΑ, δε μπορούσε να λείπει και η διατροφή. Υψηλότερη πρόσληψη διαφόρων βιταμινών όπως C, Ε, Β6, Β12, φυλικού οξέως, φλαβονοειδών, ακόρεστων λιπαρών και ψαριών και μέτρια κατανάλωση αλκοόλ (καθώς και μια σειρά άλλων αντιοξειδωτικών, αντιφλεγμονωδών συμπληρωμάτων διατροφής, τροφών και θρεπτικών συστατικών) έχουν συσχετιστεί με μειωμένο κίνδυνο ΝΑ ή με βραδύτερη νοητική έκπτωση. Νεότερα δεδομένα υποδηλώνουν ότι η Μεσογειακή Δίαιτα πιθανώς να σχετίζεται και με μειωμένη πιθανότητα για ΝΑ. Ωστόσο γενικότερα, τα υφιστάμενα δεδομένα ως προς τη διατροφή δεν επαρκούν ώστε να μπορούν να συσταθούν με υψηλό βαθμό επιστημονικής βεβαιότητας συγκεκριμένες διατροφικές συνήθειες.

Συνοψίζοντας, οι διαπιστωμένοι παράγοντες κινδύνου για ΝΑ είναι η γενετική προδιάθεση και η αύξηση της ηλικίας, δηλαδή παράγοντες μη τροποποιήσιμοι. Ωστόσο, με δεδομένο τις επιπτώσεις ως προς αλλά προβλήματα υγείας και παθήσεις και την έστω και αμφισβητούμενη πιθανότητα προστασίας για τη ΝΑ θα ήταν σώφρον να αποφεύγουμε κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις και κάπνισμα, να προλαμβάνουμε ή να θεραπεύουμε καρδιαγγειακές νόσους όπως διαβήτη, υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, παχυσαρκία ήδη από τη μέση ή και νεαρά ηλικία, να επιδιώκουμε υψηλή εκπαίδευση και απαιτητικά επαγγέλματα, να είμαστε πνευματικά, κοινωνικά και σωματικά δραστήριοι και να ακολουθούμε την παραδοσιακή Μεσογειακή διατροφή.

Τελευταία Ενημέρωση στις Κυριακή, 11 Σεπτέμβριος 2016 14:19

  Σύνδεσμοι

Alzheimer AthensAnoiaAktioslink_ygeia_Alink_europe_Alink_international_AAlzheimer Cooperative Valuation in Europe