Η άνοια και γενικότερα οι νοητικές διαταραχές της 3ης ηλικίας είναι ένα τεράστιο ζήτημα με ιατρικές, οικονομικές αλλά και ανθρωπιστικές διαστάσεις που πλήττει εκατομμύρια ανθρώπων σε όλο τον κόσμο. Τα άτομα που ζουν με άνοια ανέρχονται στα 55 εκατομμύρια, σε παγκόσμια κλίμακα. Λόγω της αύξησης του προσδόκιμου επιβίωσης, ο αριθμός αυτός αναμένεται να υπερτριπλασιαστεί φτάνοντας τα 152 εκατομμύρια το 2050.
Στη χώρα μας 250.000 άτομα πάσχουν από άνοια και 350.000 άτομα από ήπια νοητική διαταραχή που είναι το προστάδιο της άνοιας. Aν υπολογίσουμε ότι για κάθε ασθενή με άνοια επηρεάζεται σημαντικά η ζωή 2 τουλάχιστον φροντιστών – μελών της οικογένειας, η πάθηση αφορά άμεσα περισσότερους από 1,5 εκατομμύριο Έλληνες πολίτες.
Η άνοια δεν είναι ένα φυσικό στάδιο της ανθρώπινης εξέλιξης. Πρόκειται για ένα χρόνιο, προοδευτικό σύνδρομο κατά το οποίο παρατηρείται έκπτωση σε ένα μεγάλο εύρος των νοητικών λειτουργιών λόγω της σταδιακής αδυναμίας των εγκεφαλικών κυττάρων να επικοινωνήσουν μεταξύ τους. Επηρεάζει τη μνήμη, τη διαδικασία σκέψης, τον προσανατολισμό, την κατανόηση, την ικανότητα υπολογισμών, τη δυνατότητα μάθησης, το λόγο και την κρίση. Πρέπει δε να είναι τέτοιας βαρύτητας ώστε να διαταράσσει την λειτουργικότητα του ασθενούς στην κοινωνική και επαγγελματική του ζωή. Επίσης υπάρχουν αλλαγές στην προσωπικότητα, συχνά σωματικά ενοχλήματα και ψυχιατρικά συμπτώματα όπως απάθεια, κατάθλιψη, επιθετικότητα, ευερεθιστότητα, αρνητισμός, παραλήρημα και ψευδαισθήσεις.
Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι ο πιο κοινός τύπος άνοιας και ευθύνεται για το 60-70% των περιπτώσεων. Εκτός από την νόσο Αλτσχάιμερ, οι πιο κοινοί τύποι άνοιας είναι η αγγειακή άνοια, η άνοια με σωμάτια Lewy και οι μετωποκροταφικές άνοιες. Αν και τα όρια ανάμεσα στις διάφορες μορφές άνοιας δεν είναι απολύτως καθορισμένα και συχνά εμφανίζονται μικτοί τύποι που συνδυάζουν διαφορετικές μορφές, είναι σημαντικό ένας άνθρωπος να γνωρίζει, όπου είναι εφικτό, το είδος της άνοιας από την οποία πάσχει, καθώς η εμφάνιση των συμπτωμάτων και η εξελικτική διαδικασία έχουν διαφορές που η γνώση τους βοηθά στην πιο εστιασμένη αντιμετώπισή τους.
Η συχνότερη μορφή άνοιας είναι η νόσος Alzheimer (60-70% του συνόλου των περιστατικών), κατάσταση μη αναστρέψιμη που εξελίσσεται με αργούς ρυθμούς σε βάθος χρόνου. Από την έναρξη των συμπτωμάτων μέχρι τα τελικά στάδια μεσολαβούν κατά μέσο όρο 10 χρόνια.
Οι αιτίες όλων των μορφών άνοιας δεν είναι συνολικά γνωστές. Οι σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου που έχουν διαπιστωθεί είναι η γενετική προδιάθεση και η αύξηση της ηλικίας, παράγοντες μη τροποποιήσιμοι. Στη νόσο Alzheimer συγκεκριμένα, η αυστηρά κληρονομική μορφή είναι σπάνια, αφορά σε λιγότερο από 1% του συνόλου των πασχόντων και εμφανίζεται σε ηλικίες κάτω των 65 ετών. Η σποραδική μορφή της νόσου Alzheimer που εμφανίζεται μετά τα 65 έτη έχει μικρότερη κληρονομική επιβάρυνση που οφείλεται στη συσσώρευση πολλαπλών πολυμορφισμών.
Υπάρχουν και τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου. Μελέτες πληθυσμών στην Ευρώπη και την Αμερική τα τελευταία χρόνια αποδεικνύουν ότι η επίπτωση της άνοιας μειώνεται ως αποτέλεσμα της αλλαγής του τρόπου ζωής και του ελέγχου των καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου. Οι πολιτικές για τη δημόσια υγεία θα πρέπει να ενθαρρύνουν τους μεσήλικες να διακόπτουν το κάπνισμα, να ασκούνται σωματικά, να ακολουθούν διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και ψάρια (Μεσογειακή δίαιτα), να ελέγχουν την παχυσαρκία, το διαβήτη και την υπέρταση και να αποφεύγουν την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Επιπρόσθετα άνθρωποι με πολλά χρόνια εκπαίδευσης, απαιτητικά επαγγέλματα και περισσότερες δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου (συμπεριλαμβανομένων πνευματικών, κοινωνικών, αλλά και φυσικών-σωματικών δραστηριοτήτων) έχουν μικρότερες πιθανότητες ανάπτυξης νόσου Alzheimer.
Τα νευροπαθολογικά χαρακτηριστικά της νόσου Alzheimer είναι η ενδοκυττάρια εναπόθεση πρωτεΐνης τ που σχηματίζει τα νευροϊνιδιακά συμπλέγματα και η εξωκυττάρια εναπόθεση β-αμυλοειδούς που σχηματίζει τις αμυλοειδικές πλάκες καταστρέφοντας έτσι τους φυσιολογικούς εγκεφαλικούς νευρώνες των ασθενών με νόσο Alzheimer.
Οι εγκεκριμένοι θεραπευτικοί παράγοντες που χρησιμοποιούνται σήμερα για τη θεραπεία της νόσου Alzheimer είναι συμπτωματικές και όχι αιτιολογικές θεραπείες και ελέγχουν μερικώς τα συμπτώματα της νόσου χωρίς να επηρεάζουν τη νευροεκφυλιστική διεργασία στον εγκέφαλο των πασχόντων. Τα φάρμακα αυτά είναι οι αναστολείς χολινεστερασών (δονεπεζίλη, ριβαστιγμίνη, γκαλανταμίνη) και χρησιμοποιούνται ευρύτατα στην καθημερινή κλινική πράξη. Επιπλέον χρησιμοποιείται ευρέως και η μεμαντίνη για τα προχωρημένα στάδια της άνοιας. Τα τελευταία τρία χρόνια έχουμε στη διάθεσή μας τα μονοκλωνικά αντισώματα κατά του β-αμυλοειδούς για τη θεραπεία της νόσου Alzheimer. Το μονοκλωνικό αντίσωμα lecanemab εγκρίθηκε από τον Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκων – FDA τον Ιούνιο του 2023 για την αντιμετώπιση της ήπιας νοητικής διαταραχής και της ήπιας άνοιας που οφείλονται στη νόσο Alzheimer και πρόσφατα εγκρίθηκε και το μονοκλωνικό αντίσωμα Dοnanemab. Αναμένεται δε η έγκρισή τους από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων – ΕΜΑ εντός του 2024.
Αν ανησυχείτε για τη μνήμη σας ή κάποιος δικός σας έχει παρατηρήσει το γεγονός ότι ξεχνάτε, απευθυνθείτε άμεσα σε ένα Ιατρείο Μνήμης και εξεταστείτε! Συζητήστε τις ανησυχίες σας με τον γιατρό σας, γιατί υπάρχουν και θεραπεύσιμες καταστάσεις που προκαλούν προβλήματα μνήμης όπως η κατάθλιψη, χρόνιες λοιμώξεις, ανεπάρκειες βιταμινών, προβλήματα θυροειδούς, όγκοι του εγκεφάλου!
Η άνοια δεν είναι φυσιολογικό κομμάτι των γηρατειών. Τα οφέλη της πρώιμης διάγνωσης είναι πολλά. Η έγκαιρη και έγκυρη διάγνωση μας βοηθά να:
- επωφεληθούμε από τις διαθέσιμες φαρμακευτικές και μη φαρμακευτικές θεραπείες
- ενημερωθούμε σωστά για την εξέλιξη της νόσου και τις διαθέσιμες πηγές βοήθειας
- προγραμματίσουμε τη ζωή μας και να πάρουμε αποφάσεις για το μέλλον μας
- διατηρήσουμε την ποιότητα της ζωής μας μαζί με τους αγαπημένους μας
Ιούλιος 2024
