Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η άνοια ήταν ταυτισμένη με μία αναπόφευκτή πορεία προοδευτικής απώλειας των νοητικών λειτουργιών και της αυτονομίας των πασχόντων η οποία οδηγούσε τελικά σε πλήρη εξάρτηση από τη φροντίδα των οικείων τους. Σήμερα, βιώνουμε μία συστημική αλλά και πολιτισμική αλλαγή στο τρόπο που αντιμετωπίζουμε την άνοια και την νόσο Alzheimer που αποτελεί και την συχνότερη μορφή της.
Οι επιστημονικές εξελίξεις των τελευταίων ετών, που παρουσιάστηκαν στο Διεθνές Συνέδριο της Alzheimer’s Association (ΑΑΙC, 2026) στο Λονδίνο, υποστηρίζουν ότι η διάγνωση της νόσου μπορεί να γίνει έως και 20 χρόνια πριν από την εμφάνιση των πρώτων κλινικών συμπτωμάτων με τη βοήθεια βιοδεικτών. Τότε μπορεί να ξεκινάει και η συσσώρευση του β-αμυλοειδούς και της πρωτεΐνης tau στον εγκέφαλο των ασθενών.
Τα τελευταία χρόνια , η ακριβής διάγνωση της Νόσου Alzheimer απαιτούσε τη χρήση βιοδεικτών όπως οι παθολογικές πρωτείνες στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό μετά από οσφυονωτιαία παρακέντηση ή η απεικόνιση του εγκεφάλου με PET αμυλοειδούς, εξετάσεις με υψηλό κόστος και περιορισμένη διαθεσιμότητα. Σήμερα όμως, οι νέοι βιοδείκτες στο αίμα, και ιδιαίτερα η πρωτεΐνη p-tau217, επιτρέπουν μια εύκολη, υψηλής ακρίβειας και ευρέως προσβάσιμη διάγνωση, ανοίγοντας τον δρόμο για την έγκαιρη ανίχνευση της νόσου.
Η επιστημονική έρευνα έδειξε επίσης, ότι η πρόληψη της νόσου Alzheimer είναι δυνατή μέχρι και στο 45% των περιπτώσεων με τον έλεγχο των τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου (αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, υπερχοληστερολαιμία, παχυσαρκία, σωματική και νοητική αδράνεια, κατάθλιψη, βαρηκοΐα, μείωση της όρασης, ατμοσφαιρική ρύπανση, χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης). Οι μεγάλες μελέτες πρόληψης FINGER και POINTER ανέδειξαν ότι οι παρεμβάσεις αυτές είναι περισσότερο αποτελεσματικές όταν εφαρμόζονται σε πρώιμα στάδια, πριν ακόμη εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα, ξεκινώντας από τη μέση ηλικία.
Μείζονα εξέλιξη στη θεραπεία της Νόσου Alzheimer αποτέλεσε η εισαγωγή στην κλινική πράξη των μονοκλωνικών αντισωμάτων έναντι του β-αμυλοειδούς πριν πέντε χρόνια στις ΗΠΑ και πριν λίγους μήνες και στη χώρα μας. Οι θεραπείες αυτές δεν υπόσχονται ίαση, αλλά στοχεύουν στην επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου όταν αυτή βρίσκεται σε αρχικό στάδιο, δίνοντας στους ασθενείς τη δυνατότητα να διατηρήσουν για περισσότερα χρόνια τις γνωστικές και λειτουργικές τους ικανότητες.
Στο συνέδριο ΑΑΙC παρουσιάστηκαν επίσης τα αποτελέσματα της μελέτης LEADER σε 500 ασθενείς που έλαβαν το μονοκλωνικό αντίσωμα lecanemab στην καθημερινή κλινική πράξη, εκτός των κλινικών δοκιμών. Τα ευρήματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά: μετά από παρακολούθηση 18 μηνών, περίπου τα τρία τέταρτα των ασθενών παρέμειναν γνωστικά σταθεροί, ενώ ένα μικρότερο ποσοστό παρουσίασε ακόμη και βελτίωση των γνωστικών του επιδόσεων.
Παράλληλα, νέα φάρμακα που στοχεύουν σε άλλους παθογενετικούς μηχανισμούς βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο δοκιμής. Η επικρατούσα πλέον επιστημονική άποψη είναι ότι η νόσος Alzheimer αποτελεί μια πολυπαραγοντική διαταραχή και ότι στο μέλλον η αποτελεσματικότερη αντιμετώπισή της θα βασίζεται σε συνδυαστικές θεραπευτικές παρεμβάσεις, προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς ιατρική ακριβείας .
Συμπερασματικά, οι νέοι βιοδείκτες στο αίμα και οι νέες τροποποιητικές της νόσου θεραπείες αποτελούν ορόσημο στην ιστορία της νόσου Alzheimer. Προϋποθέτουν βέβαια οργανωμένα και αποτελεσματικά συστήματα υγείας και κοινωνικής φροντίδας. Εξίσου σημαντική είναι η ενημέρωση του κοινού και η υλοποίηση οργανωμένων προγραμμάτων πρόληψης, καθώς πολλοί εξακολουθούν να θεωρούν τη έκπτωση της μνήμης φυσιολογική συνέπεια της γήρανσης και καθυστερούν να αναζητήσουν ιατρική αξιολόγηση. Η έγκαιρη διάγνωση και η πρώιμη παρέμβαση μπορούν πλέον να αλλάξουν ουσιαστικά την πορεία της νόσου και να βελτιώσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής των ασθενών και των οικογενειών τους.
Επιπλέον υπάρχουν και οι ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις που παρέχονται στα Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας των μη κερδοσκοπικών οργανώσεων Alzheimer που υπάρχουν σε πολλές πόλεις της Ελλάδος και χρηματοδοτούνται από το Υπουργείο Υγείας ! Στη χώρα μας λειτουργούν 33 Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας που προσφέρουν μη φαρμακευτικές θεραπείες στους ασθενείς με άνοια και υποστήριξη και εκπαίδευση στους φροντιστές τους.
Γραμμή Βοήθειας για την Άνοια 1102
Εταιρεία Alzheimer Αθηνών 210-7013271 www.alzheimerathens.gr
Το Ιατρείο Μνήµης του ΥΓΕΙΑ παρέχει έγκαιρη και έγκυρη διάγνωση καθώς και ολοκληρωµένη αντιµετώπιση της νόσου Alzheimer και των άλλων µορφών άνοιας. Στελεχώνεται από οµάδα ειδικών (νευρολόγους, ψυχιάτρους και γνωστικούς νευροψυχολόγους) και παρέχει τη δυνατότητα σφαιρικής κλινικής αξιολόγησης και παρακλινικής διερεύνησης των ασθενών µε νοητικά ελλείμματα. Υποστηρίζεται από τα τµήµατα του εργαστηριακού τοµέα του ΥΓΕΙΑ τα οποία προσφέρουν τις πλέον σύγχρονες µεθόδους διάγνωσης της νόσου Alzheimer με τη χρήση βιοδεικτών (PET αμυλοειδούς, προσδιορισμός πρωτεϊνών στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό και στο αίμα). Το Ιατρείο Μνήμης του ΥΓΕΙΑ αποτελεί πιστοποιημένο κέντρο χορήγησης της νέας θεραπείας με το μονοκλωνικό αντισώμα donanemab που ενδείκνυται για τη θεραπεία της Ήπιας Νοητικής Διαταραχής και της ήπιας άνοιας που οφείλεται στη νόσο Alzheimer.
Σεπτέμβριος 2026
